Aşırı aktif mesane, Uluslararası İdrar Tutabilme Derneği’nin tanımına göre, idrarı yetiştirememe hissiyle birlikte sık gündüz ve gece idrara çıkma şikayetlerinin görülmesi ve bazen bu tabloya idrar kaçırmanın da eşlik etmesi durumudur. Bu sendrom, herhangi bir idrar yolu enfeksiyonu ya da diğer patolojik nedenler olmaksızın, yalnızca depolama semptomlarıyla karakterizedir. Ancak gece idrara çıkmanın uyku kalitesine bağlı başka nedenlerden de kaynaklanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Aşırı aktif mesane, kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülmektedir. Kadınlardaki görülme oranı %30’a kadar ulaşabilirken, erkeklerde bu oran yaklaşık %11’dir. Kadınlarda ayrıca ani idrar kaçırma şikayeti de daha yaygındır. Bu durum, yaşam kalitesini ileri derecede bozan en sık rastlanan kronik sağlık sorunları arasında yer alır. Aşırı aktif mesaneye sahip bireylerin yaklaşık %50’sinde dışkı tutamama şikayeti de eşlik edebilir.
Bu hastalıkta en karakteristik belirtilerden biri günde sekiz defadan fazla idrara çıkma ihtiyacının hissedilmesidir. Bazı hastalarda, idrarın geldiğini fark etmelerine rağmen tuvalete yetişemeden idrar kaçırma yaşanabilir. Hedefe yaklaşma anında, örneğin eve gelip kapıya yaklaşıldığında ya da musluk sesini duymak gibi belirli uyarıcılar karşısında idrarın kaçırılması sık rastlanan durumlardır.
Tanı sürecinde bazı hastalıkların ve durumların dışlanması büyük önem taşır. İdrar yolu enfeksiyonları, mesane tümörleri, taş hastalıkları, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, vajinal enfeksiyonlar, aşırı sıvı alımı, idrar söktürücü ilaçların kullanımı, siroz gibi nedenlerin mevcut olmadığı kanıtlanmalıdır. Tanı için ürodinamiye ihtiyaç duyulmaz. Ancak titreme, ereksiyon problemleri, kabızlık, diyabet, hipertansiyon, uyku apnesi, kalp ritmi bozuklukları ve bazı ilaç kullanımları (örneğin lityum) sorgulama sırasında dikkate alınmalıdır.
Tedavi süreci dört temel basamakta ele alınmaktadır. İlk basamak davranışsal tedavi yöntemlerini kapsar. Üroloji uzmanının yönlendirmesiyle uygulanacak sıvı kısıtlaması, mesane kontrol stratejileri ve yaşam tarzı değişiklikleri ile hastaların yaklaşık %60’ında belirgin iyileşme sağlanabilir. Kafein kısıtlaması idrar kaçırmayı doğrudan azaltmasa da sık idrara çıkma hissini azaltabilir. Aynı şekilde kilo kaybı, özellikle stres tipi idrar kaçırma ile birlikte aşırı aktif mesanesi olan bireylerde ciddi fayda sağlamaktadır. Yapılan araştırmalarda sadece 7 kilogramlık bir kilo kaybının bile idrar kaçırma ataklarını ciddi oranda azalttığı görülmüştür. Ayrıca, kabızlığın mutlaka önlenmesi önerilir.
İkinci basamakta farmakolojik tedaviler yer almaktadır. Mesane dinlendirici ilaçlar bu hastaların yaklaşık %40’ında etkilidir. Ancak yüksek oranda terk edilme nedenleri, ya ilacın beklentiyi karşılamaması ya da yan etkileridir. Nitekim hastaların %90’ına yakını ilaç tedavisinden yeterli faydayı görememektedir.
Üçüncü basamak tedaviler ise daha ileri müdahaleleri içerir. Ayak bileğindeki sinirin elektriksel uyarımıyla uygulanan tedavilerde hastaların %70’inde semptomlarda belirgin azalma sağlanabilir. Fakat bu yöntemin etkinliği ancak 8-10 haftalık süreç sonrasında belirginleştiğinden, sabır gerektiren bir yaklaşım olarak değerlendirilir. Alternatif olarak, omurilik bölgesine yerleştirilen sinir stimülatörleriyle 5 yıl sonunda %75’e kadar başarı elde edilebilir. Diğer bir seçenek ise mesane içine Botox enjeksiyonudur. Genel ya da spinal anestezi altında sistoskopik olarak uygulanan bu yöntemle hastaların %60’ında idrar kaçırma atakları azaltılabilir. Ancak %6’sında işlem sonrası kendi kendine sonda takma gereksinimi doğabilirken, %25’inde şikayetlerin tamamen ortadan kalktığı bildirilmiştir. Botox enjeksiyonu, mesanedeki aşırı kasılmaları geçici olarak durdurarak 6-8 aylık bir iyileşme sağlar.
İlk üç basamak tedaviden sonuç alınamayan hastalarda dördüncü basamak olarak mesane büyütme ameliyatı uygulanabilir. Bu cerrahi işlem, hastanede yaklaşık altı günlük yatış gerektiren kapsamlı bir operasyondur ve özellikle diğer tüm tedavi seçeneklerinden fayda göremeyen hastalarda oldukça etkili bir çözüm sunabilir.