İnmemiş testis, testislerin olmaları gereken yer olan skrotumda olmamaları durumudur. Yenidoğan erkek bebeklerin rutin yapılan fizik muayeneleri sırasında fark edilir. Her 100 yenidoğanın 3-4’ünde inmemiş testis olabilir, prematüre yani haftasına göre erken doğan bebeklerde daha fazla görülmektedir.
Yenidoğan döneminde inmemiş testisi olan bebeklerin yarısında ilk üç ay içinde testisler skrotuma iner. Bebekler 6-12. aylarına geldiklerinde eğer hala inmemiş testisleri varsa, artık testislerin skrotuma inmesi beklenmez. İnmemiş testisi olan 100 çocuktan 1 ya da 2’sinin tedavi edilmesi gerekmektedir.
İnmemiş testis ile retraktil yani utangaç testislerin ayrımının yapılması önemlidir. 6 aylık erkek bebekte soğuk ya da korku etkisiyle gelişen refleks ile testisler geçici olarak yukarıya doğru yer değiştirebilirler. Normal zamanda skrotumda olan testislerin tedavi gerektiren bir durumu yoktur. Gerçekten inmemiş testis varlığında tedavi gerekir. Üroloji uzmanı tarafından yapılan muayenede bu durum rahatlıkla ayırt edilebilir.
Yenidoğanlarda ele gelmeyen ya da inmemiş testislerin varlığında, beraberinde hipospadias gibi cinsel gelişim bozukluğu tespit edilmişse mutlaka acil endokrinolojik ve genetik incelemenin yapılması gereklidir.
Testislerin sperm üretebilmesi için vücut ısısından 2-3 derece daha düşük ısıda olması gerekir. Skrotum vücut ısısından daha düşük sıcaklıkta olup, testisler için ideal yerdir. Bu yüzden skrotuma inmeyen testislerin sperm üretiminde bozukluk olabilir. Testisler sıcak ortamda kaldıkça spermlerin normal gelişim şansı düşer.
İki taraflı testislerin etkilendiği durumlarda infertilite beklenen bir sonuç olabilmektedir. İnmemiş testisi olan vakalarda infertilite yanında testis kanseri ve testis torsiyonu görülme sıklığı da normal toplumdan fazladır. Bu durum inmemiş testisin erkenden tanınıp, tedavi edilmesinin ne derece önemli olduğunu ortaya koymaktadır.
Testis Nedir?
Testisler, erkeklerde skrotum adı verilen torba benzeri yapı içerisinde sağlı sollu yerleşmiş olan iki organdır. Her erkekte normalde iki adet testis bulunur. Testisler, erkeklik hormonu olan testosteronun ve üremenin temel yapıtaşı olan spermlerin üretiminden sorumludur. Doğumdan itibaren testislerde sperm öncülü hücreler bulunur; bu hücreler ergenlik döneminde olgun sperm haline gelir.
Skrotum Nedir?
Skrotum, penisin hemen altında yer alan, içerisinde testisleri barındıran torba şeklinde bir yapıdır. Vücut dışında yer almasının en önemli nedeni testislerin ideal çalışma sıcaklığı olan vücut ısısından daha düşük bir ortamda bulunmalarını sağlamaktır. Zira sperm üretimi vücut içi ısısında gerçekleşemez.
İnmemiş Testis Nedir?
Anne karnındaki erkek fetüste testisler karın alt kısmında gelişmeye başlar. Gebelik ilerledikçe testisler, karın içinden skrotuma doğru iniş yapar. Bu iniş genellikle 28–40. gebelik haftaları arasında hormonların etkisiyle tamamlanır. Testislerin skrotuma ulaşamayıp karın içerisinde veya kasık kanalında kalması durumuna inmemiş testis, yani kriptorşidizm denir. Testisin bulunduğu yer, muayenede ele gelip gelmemesi gibi kriterlere göre farklı tipleri tanımlanır.
İnmemiş Testis Türleri
İnmemiş testisler genel olarak muayenede ele gelen ve gelmeyen olarak iki gruba ayrılır. Palpe edilemeyen testisler sıklıkla karın içinde yer alır. Gerçek inmemiş testis, ektopik testis, karın içi testis, inguinal testis ve testis yokluğu gibi alt gruplara ayrılır. Ektopik testis, iniş yolundan saparak skrotum dışı bir bölgede yerleşmiş testis anlamına gelir ve kendiliğinden inmesi beklenmez; cerrahi gerekir. Testis yokluğu ise testisin hiç oluşmaması ya da anne karnında torsiyona uğrayarak kaybolması durumudur.
Utangaç Testis Nedir?
Utangaç testis ya da retraktil testis, normalde skrotumda bulunan testisin bazı durumlarda kasların aşırı çalışması sonucu yukarı çıkmasıdır. Genellikle tekrar skrotuma indirilebilir ve yapı olarak normaldir. Ancak bu çocukların bir kısmında zamanla testis kalıcı olarak skrotum dışında kalabilir.
İnmemiş Testis Nedenleri
İnmemiş testis en sık görülen doğumsal erkek üreme sistemi anomalisidir. Görülme sıklığı, bebeğin doğum haftasına göre değişir. Zamanında doğanlarda %1-4, erken doğan bebeklerde ise %45’e kadar çıkabilir. Doğum sonrası testisin kendiliğinden skrotuma inmesi ilk bir ayda mümkündür ancak bir yaşına kadar inmemişse artık cerrahi müdahale gerekir. Prematürite, düşük doğum ağırlığı, annenin hamilelikte hormon kullanımı ve ailede inmemiş testis öyküsü risk faktörleri arasındadır.
Teşhis Yöntemleri
Tanıda en önemli basamak fizik muayenedir. Doğum öyküsü, annenin gebelikteki durumu ve aile öyküsü de değerlendirilmelidir. Muayene sırasında kasık ve skrotum bölgesi dikkatlice incelenir. Diğer testisin büyüklüğü de karşılaştırılarak değerlendirilir. Görüntüleme yöntemlerinin doğruluk oranı düşüktür; bu nedenle ürolojik muayene daha değerlidir.
Oluşabilecek Komplikasyonlar
İnmemiş testis, uzun vadede birçok soruna yol açabilir. Bunlar arasında sperm üretiminin bozulmasına bağlı infertilite, testis kanseri riskinde artış, testis torsiyonu ve psikolojik etkiler bulunur. Erken dönemde yapılan cerrahi bu riskleri azaltır. Puberte sonrası saptanan inmemiş testislerde de kanser riskini azaltmak için testis dışarı alınmalıdır.
Ebeveynlerin Dikkat Etmesi Gerekenler
Skrotumda testisin olmaması fiziksel muayene ile fark edilebilir. Özellikle banyo sırasında ya da alt değiştirme esnasında bu gözlenebilir.
Tedavi Yöntemi
İnmemiş testisin tedavisi cerrahidir. Cerrahinin türü testisin yerine ve muayenede ele gelip gelmemesine göre değişir. En yaygın yöntem orşidopeksi ameliyatıdır ve genellikle günübirlik yapılabilir. Testis skrotuma yerleştirilerek orada sabitlenir. Palpe edilemeyen testislerde tanısal laparoskopi ile testisin yeri bulunur. Karın içi testisler için ise Fowler-Stephens prosedürü gibi özel cerrahi teknikler gerekebilir.
Ameliyat Sonrası Dönem
Cerrahi sonrası hafif ağrı olabilir ve ağrı kesici ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Ameliyat bölgesinin temizliği önemlidir. Fiziksel aktiviteler 2–3 hafta kısıtlanmalı, oyuncaklara binme gibi testise basınç yapan aktivitelerden kaçınılmalıdır.
Takip Süreci ve Kendi Kendine Muayene
Ameliyattan sonra ilk 2–3 haftada, ardından da 6–12 ay arasında kontrol muayeneleri gerekir. Ergenlik dönemine girildiğinde testislerin düzenli olarak elle muayene edilmesi gerektiği hastaya öğretilmelidir.
En Uygun Ameliyat Zamanı
Ameliyat için ideal zaman bebek 6–12 aylıkken yapılan dönemdir. 1 yaşından sonra testisin kendiliğinden inmesi beklenmez. Erken yapılan ameliyat hem fertiliteyi hem de kanser riskini olumlu yönde etkiler.
Tedavinin Kesinliği
Tedavinin başarısı testisin yeri, canlılığı ve fonksiyonuna göre değişir. Cerrahi başarı yüksek olsa da testisin ileride fonksiyon gösterip göstermeyeceği zamanla anlaşılır. Tam fertilite ya da kanserden tamamen korunma garantisi yoktur.
Hormon Tedavisi
Hormon tedavisinde HCG ya da GnRH hormonları kullanılabilir, ancak bu tedavi yöntemlerinin etkinliği sınırlıdır ve genellikle önerilmez. Özellikle iki taraflı inmemiş testisi olan hastalarda düşünülse de standart tedavi değildir.
En Etkili Tedavi
Cerrahi tedavi, inmemiş testisin en etkili ve başarılı çözüm yoludur. Özellikle ilk iki yıl içinde yapılan cerrahi sonrası, yetişkinlikte sperm sayısı ve kalitesinin normal olduğu görülmüştür.
Bebeklikte Anlaşılır mı?
İnmemiş testis genellikle doğumdan itibaren fark edilebilir. Ancak bazı vakalarda testis ilk aylarda skrotumda olup daha sonra yukarı çıkabilir. Bu duruma “ascended testis” denir ve bu bebeklerin düzenli muayenesi çok önemlidir.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
İnmemiş testis tedavi edilmediğinde sperm üretimi bozulabilir ve infertiliteye yol açabilir. Ayrıca testis kanseri riski de önemli oranda artar. Bu nedenle erken dönemde tanı ve tedavi büyük önem taşır.
Testis Torsiyonu ve Testis Atrofisi
Testis torsiyonu, testisin kendi etrafında dönmesiyle kan akımının kesilmesi sonucu gelişir ve acil cerrahi gerektirir. Tedavi edilmezse testis beslenemez ve atrofiye uğrar. Testis atrofisi, testisin küçülmesi ve işlevini kaybetmesidir.