Mesane taşı, mesanede görülen sert kitlelere denir. İdrar kesesi çıkışında infeksiyon yok ise hiçbir mesane taşı belirtisi olmayabilir.
İdrar kesesi (mesane), böbrekten üreter borucukluklarıyla gelen idrarı depolayan ve 400-500 cc olduktan sonra üretra borucuğu aracılığı ile idrarı boşaltan kas damar ve sinirlerden yapılı bir organdır.
İdrarı depolama organı olduğu ve idrarda da taş oluşumu için yeterince kalsiyum,okzalat, magnezyum gibi mineraller olduğu için uygun ortam oluşur ise taş olumu gerçekleşebilir.
Mesane Taşı Nedir Ve Nasıl Oluşur?
Normalde mesane t
aşları oluşmaz. İdrarda taş oluşumunu engelleyen sitrat gibi bazı maddeler vardır.
Ancak, dengelenmiş materyallerin terkibindeki değişikliklere bağlı olarak mesane taşı oluşabilir. Böbrekten ve üreterden gelen küçük taşların çekirdek oluşturup büyümesi neticesi de mesanede taşlar oluşabilir.
Mesane boşaltımı iyi huylu prostat büyümesi, prostat kanseri, nörojen mesane gibi durumlara bağlı olarak yetersiz ise ve idrar yaptıktan sonra rezidü idrar kalıyorsa mesane taşı oluşabilir. Ayrıca mesnede oluşan infeksiyonlara bağlı oluşabilmektedir.
Mesane Taşı Belirtileri Nelerdir?
Mesane taşı belirtileri arasında taşların idrar çıkışını tıkamasıyla hastanın idrar yapmakta zorlanması, tazyik düşer, idrarda kanamalar, sık idrara çıkma olabilir.
Mesane Taşı Tanısı Ve Teşhisi
Mesane taşı tanısı koymak için öncelikle geçirdiği hastalıklar, geçirdiği ameliyatlar, mevcut ilave hastalıklarını içeren tıbbi geçmiş alınır ve ayrıntılı fizik muayene yapılır. Fizik muayenede alt karın bölgesine bastırıldığında hassasiyet olur.
Taşı görüntülemek için röntgen, ultrasonografi yapılabilir. Gereğinde bilgisayarlı tomografiden kaçınmamak gerekir.
Beraberinde hasta erkek ise iyi huylu prostat büyümesinin varlığı araştırılmalıdır. Ayrıca eşlik eden nörojen mesane, metabolik hastalıklar olup olmadığı araştırılmalıdır.
Mesane Taşları Nasıl Tedavi Edilir?
Mesanede taş tespit edildikten sonra taşın boyutu, sayısı, altta yatan hastalıklar tespit edilmeli ve tedavi alternatifleri tartışılmalıdır.
Mesane taşı tedavisi yapılırken eğer taş böbrek ve üreter borucuklarından gelmiş ise hasta bu taşı düşürebilir ve bu karakterdeki taşların düşmesi beklenebilir. Ancak daha büyük taşların mesanaden alınması gerekir.
Asıl taşa neden olan faktörler var ise bunlar ortadan kaldırılmalıdır. Mesane taşı küçük ise üretradan kameralı sistoskop ile girilerek lazer ya da diğer aletlerle kırılıp alınabilir. 3 cm den büyük birden fazla taşlara peruktan sistolitotomi (PSL) yapılabilir ve başarı oranı %100 e yakındır. Gereğinde çok büyük taşlarda açık cerrahi de yapılabilir.
Taş Tekrarının Önlenmesi Için Ne Yapılmalı?
Mesane taşı olan hastaların bazıları gelecekte daha fazla taş oluşturabilir. Taş düşürüldükten veya çıkarıldıktan sonra, nüks riskinin olup olmadığı belirlenmelidir. Bunu yapmak için taşı analiz etmek gerekir. Nüks riski düşük ise, başka bir taş oluşturma riskini azaltmak için genel yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olacaktır.
Eğer yüksek bir nüks riskiniz varsa , metabolik değerlendirme denilen bir dizi spesifik kan ve idrar testi yapılır (böbrek taşları için metabolik değerlendirme). Test sonuçlarına bağlı olarak, önleyici tedbirler veya ileri testler önerilir.
Mesane Taşı Tanısı ve Teşhisi
Mesane taşı tanısı konulmadan önce hastanın geçirdiği ameliyatlar, mevcut hastalıkları ve genel tıbbi öyküsü ayrıntılı olarak değerlendirilir. Fizik muayene sırasında alt karın bölgesine basıldığında hastada hassasiyet gözlenebilir. Taşın varlığını doğrulamak için röntgen ve ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. Gerekli görüldüğünde bilgisayarlı tomografi tercih edilmekten kaçınılmamalıdır.
Erkek hastalarda mesane taşına eşlik eden iyi huylu prostat büyümesi olup olmadığı incelenmelidir. Bunun yanı sıra nörojen mesane ve metabolik hastalıkların varlığı da araştırılmalıdır.
Mesane Taşları Nasıl Tedavi Edilir?
Mesanede taş tespit edildiğinde, taşın boyutu ve sayısı ile birlikte altta yatan olası nedenler değerlendirilerek tedavi seçenekleri belirlenmelidir. Taş böbrek ya da üreterden gelmişse ve küçükse, hastanın doğal yollarla bu taşı düşürmesi mümkün olabilir. Ancak büyük taşların müdahale ile çıkarılması gerekir.
Taş oluşumuna neden olan faktörlerin ortadan kaldırılması esastır. Küçük taşlar, sistoskopi adı verilen kameralı bir sistemle mesaneye girilerek lazer veya benzeri cihazlarla kırılarak çıkarılabilir. Eğer taşlar 3 cm’den büyükse ve birden fazlaysa, peruktan sistolitotomi (PSL) yöntemi uygulanabilir ve bu yöntemin başarı oranı %100’e yaklaşmaktadır. Çok büyük taşlar için ise açık cerrahi müdahale gerekebilir.
Taş Tekrarının Önlenmesi İçin Ne Yapılmalı?
Mesane taşı olan bireylerin bir kısmı ilerleyen dönemde tekrar taş geliştirebilir. Bu nedenle taş düşürüldükten veya çıkarıldıktan sonra, tekrar oluşma riski değerlendirilmelidir. Bunun için taşın kimyasal analizi yapılmalıdır. Eğer taş oluşum riski düşükse, genel yaşam tarzı değişiklikleri ile korunma sağlanabilir. Ancak nüks riski yüksek olan kişilerde metabolik değerlendirme yapılması gerekir. Bu değerlendirme, çeşitli kan ve idrar testlerini içerir. Test sonuçlarına bağlı olarak koruyucu önlemler veya ileri incelemeler önerilebilir.
Sıvı Alımının Önemi
Gün boyunca eşit şekilde 2,5 ila 3 litre su tüketmek, taş oluşumunu önlemek adına büyük önem taşır. Tercih edilecek içeceklerin su ve süt gibi pH nötr olması önerilir. Günlük idrar çıkışı 2 ila 2,5 litre arasında olmalı ve idrar rengi açık sarı olmalıdır. Sıcak iklimde yaşayan ya da yoğun fiziksel aktivite yapan bireylerin sıvı kaybını telafi edecek şekilde alımlarını artırmaları gerekmektedir.
Beslenme Düzeni ve Diyet Ayarlamaları
Beslenme alışkanlıkları bireyin durumuna göre düzenlenmelidir. Dengeli ve çeşitli bir diyet önerilmektedir. Oksalat içeriği düşük olan yumurta, mercimek, beyaz pirinç, soyulmuş elma, üzüm, karnabahar ve kabak gibi besinlerin tercih edilmesi önemlidir. Diyette yeterli miktarda kalsiyum bulunmalı, ancak kalsiyum takviyeleri kontrollü kullanılmalıdır. Tuz tüketimi günlük 3 ila 5 gramla sınırlandırılmalı, hayvansal proteinler özellikle genç hayvan etlerinden kaçınılmalı ve bunun yerine bitkisel protein kaynaklarına (örneğin avokado, karnabahar, bezelye) yönelinmelidir.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek, taş oluşumunu önlemeye yardımcı olur. Haftada birkaç kez düzenli egzersiz yapmak, stresten uzak durmak, aşırı vitamin takviyelerinden kaçınmak, bol sebze, lifli gıda ve turunçgiller tüketmek önerilir. Vücut kitle indeksi 18-25 kg/m² arasında olacak şekilde sağlıklı kiloya ulaşmak ve bu kiloyu korumak hedeflenmelidir.